Những chiếc đĩa sứ cũ mang một điều đặc biệt. Trọng lượng của chúng khi nằm trong lòng bàn tay, lớp men độc đáo thay đổi sắc màu dưới các điều kiện ánh sáng khác nhau, thậm chí cả những vết sứt nhỏ dọc theo viền — tất cả cùng hòa quyện để đánh thức ký ức. Chỉ cần nhẹ nhàng vuốt lên bề mặt mát lạnh cũng đủ khiến ta nhớ lại những khoảnh khắc từ rất lâu về trước. Những khiếm khuyết nhỏ ấy trở thành cánh cửa dẫn lối về quá khứ, biến những chiếc đĩa thông thường thành những chiếc hộp chứa đựng câu chuyện đang chờ được kể. Cầm trên tay một chiếc đĩa như thế giống như chạm vào chính thời gian, kết nối chúng ta với các thế hệ đi trước chỉ qua kết cấu và xúc giác.
Nghiên cứu mới đây cho thấy mức độ cảm xúc dâng trào mạnh mẽ đến nhường nào khi con người dùng những chiếc đĩa gia đình cổ để ăn uống. Theo Khảo sát Quốc gia về Bữa ăn & Ký ức năm 2023, khoảng bảy trong số mười người cảm thấy mối liên kết cảm xúc sâu sắc hơn trong các bữa ăn khi sử dụng những chiếc đĩa đặc biệt này — những chiếc đĩa được truyền lại qua nhiều thế hệ. Điều gì khiến hiện tượng này xảy ra? Thực tế, những chiếc đĩa sứ cổ này dường như đóng vai trò như những công cụ sắp xếp ký ức. Khi một người nhìn thấy chúng trên bàn ăn, những ký ức rời rạc vốn tồn tại trong tâm trí bắt đầu hội tụ thành một tổng thể có ý nghĩa. Nhiều người tham gia đã chia sẻ những câu chuyện như:
Những chiếc đĩa sứ cổ không chỉ đơn thuần nằm yên trên kệ để bám bụi mà thực tế còn lưu giữ những mảnh lịch sử trong chính các đặc điểm vật lý của chúng. Những dấu hiệu nhỏ do người sản xuất để lại, đôi khi ta bắt gặp ở mặt dưới đĩa? Chúng có thể dẫn chúng ta quay trở lại đúng nơi và thời điểm những chiếc đĩa này được chế tác, từ đó hé lộ thông tin về mức thu nhập của tổ tiên chúng ta cũng như nơi họ từng sinh sống hoặc du hành. Dấu vết hao mòn trên đĩa cũng kể riêng cho mình một câu chuyện. Vài vết xước nhỏ thường cho thấy chiếc đĩa đã được sử dụng thường xuyên trong những bữa ăn hàng ngày quanh bàn ăn gia đình; trong khi những chiếc đĩa gần như còn nguyên vẹn thường được dành riêng cho các dịp lễ hay sự kiện quan trọng. Việc truy tìm nguồn gốc xuất xứ của những chiếc đĩa này hiện nay đã trở thành một cuộc săn lùng kho báu đối với nhiều người. Theo một nghiên cứu gần đây đăng trên Tạp chí Di sản Văn hóa năm 2023, khoảng hai phần ba số người sở hữu đồ gia truyền cho biết họ đã khám phá ra điều gì đó mới mẻ về nghề nghiệp của người thân chỉ bằng cách nghiên cứu các họa tiết trang trí trên những chiếc bát đĩa cổ của gia đình. Mỗi vết sứt, vết nứt đều giống như một mốc đánh dấu thời gian, và những thay đổi về độ bóng hoặc sắc màu bề mặt thực chất phản ánh quá trình tiến hóa của kỹ thuật làm gốm sứ trong suốt nhiều thập kỷ.
Bộ đồ ăn Anh cổ của gia đình Johnson cho thấy rõ mức độ ý nghĩa có thể được gửi gắm qua những chiếc đĩa sứ cổ qua nhiều thế hệ. Gia đình này đã mua bộ đồ này vào những năm 1920 tại một cửa hàng ở Birmingham, và kỳ diệu thay, họ đã bảo quản toàn bộ bộ đồ an toàn khi di chuyển xuyên Đại Tây Dương trong những năm chiến tranh. Các chiếc đĩa có viền xanh đặc trưng quanh mép — chi tiết sau đó trở nên khá biểu tượng trong các lễ cưới của gia đình vào những năm 1950. Chúng ta vẫn có thể nhận ra những mẫu hao mòn tương tự trên một số chiếc đĩa nhất định, rõ ràng là đã được sử dụng thường xuyên hơn để phục vụ từng lát bánh cưới. Khi kinh tế eo hẹp vào những năm 1980, mẹ đã đảm bảo rằng những chiếc đĩa quý giá này được sử dụng lâu dài hơn bằng cách luân phiên sử dụng một cách cẩn thận: chỉ hai chiếc được dùng thường xuyên mỗi tuần, còn phần còn lại được cất kỹ trong các hộp đựng. Ngày nay, 14 chiếc đĩa còn sót lại ấy được đặt trang trọng bên cạnh các bảng hiển thị cây gia phả do máy tính tạo ra của chúng tôi. Trong những buổi sum họp gia đình, các thành viên luôn chỉ ra những vết nứt nhỏ chạy dọc theo thân đĩa. Những vết nứt li ti ấy kể lại những câu chuyện về những thời khắc khó khăn và những bước ngoặt lớn trong đời trải dài suốt nhiều thập kỷ.
Việc mang những chiếc đĩa sứ cổ vào các buổi sum họp gia đình ngày nay đòi hỏi sự suy nghĩ kỹ lưỡng về cách bảo quản chúng để có thể lưu giữ qua nhiều thế hệ. Việc luân phiên sử dụng các chiếc đĩa theo từng mùa khác nhau giúp bảo vệ chúng khỏi việc tiếp xúc thường xuyên, dành những chiếc đẹp nhất cho các dịp lễ và sự kiện trọng đại, đồng thời vẫn cho phép mọi người chiêm ngưỡng chúng ngay tại nhà. Việc làm sạch những vật phẩm tinh xảo này cũng cần được thực hiện cẩn trọng. Chỉ cần rửa nhẹ bằng xà phòng dịu nhẹ và để khô tự nhiên trên khăn thay vì cho vào máy rửa chén sẽ giúp lớp men tuyệt đẹp luôn bền đẹp và ngăn ngừa hình thành những vết nứt li ti. Khi di chuyển đĩa từ nơi cất trữ lên bàn ăn, bạn nên đặc biệt thận trọng: đặt chúng lên bề mặt có đệm lót và đảm bảo không có sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, bởi sứ rất dễ nứt vỡ khi bị sốc nhiệt do tiếp xúc đột ngột với nhiệt độ cao hoặc thấp. Tất cả những sự chăm sóc tỉ mỉ này giúp những món đồ gia truyền quý giá của gia đình chúng ta vẫn giữ được tính sử dụng qua nhiều thế hệ, chứ không chỉ đơn thuần nằm yên trong tủ kính phủ bụi. Tuy nhiên, điều kỳ diệu thực sự xảy ra khi những chiếc đĩa ấy trở thành một phần trong câu chuyện gia đình: chiếc đĩa yêu thích của ông nội đặt ở đầu bàn trong dịp Lễ Tạ ơn không còn chỉ là đồ dùng ăn uống — mà đã trở thành sợi dây kết nối quá khứ và hiện tại qua bao thế hệ.
Những chiếc đĩa sứ cổ không chỉ đơn thuần để đựng thức ăn mà còn góp phần tạo nên không khí trong ngôi nhà và khơi gợi những ký ức xưa. Hãy đặt chúng lên kệ sách, mặt bàn lò sưởi, hoặc thậm chí treo lên tường như tranh ảnh — ngay lập tức bạn sẽ cảm nhận được một sợi dây kết nối hữu hình với quá khứ gia đình. Cách men sứ phản chiếu ánh sáng sau bao năm tháng, những vết mẻ nhỏ hay vết nứt li ti — mỗi chi tiết đều gắn liền với một câu chuyện riêng của từng người. Bạn muốn điều gì đó thực sự chạm đến cảm xúc con người? Hãy thử sắp xếp các món đồ cổ theo nhóm. Ví dụ: một chiếc đĩa đặc biệt của bà ngoại đặt cạnh khăn ren và những bức ảnh cũ tìm thấy trong gác xép — thế là cả một câu chuyện xuyên suốt nhiều thế hệ hiện lên ngay trên bàn ăn. Việc kết hợp thêm một vài món đồ hiện đại cũng rất hiệu quả: nến có họa tiết hình học hoặc những chiếc bát trắng tối giản đặt bên cạnh hoa văn cổ điển — tạo nên những tương phản thú vị, thu hút ánh nhìn mà không hề gượng ép hay quá đồng nhất. Những cách bài trí nhỏ bé này biến những căn phòng bình thường thành những không gian tràn ngập ký ức, nơi những câu chuyện về bữa tiệc Giáng sinh hay công thức nấu ăn gia truyền cứ tự nhiên tuôn trào khi mọi người quây quần bên nhau.
EN
